ਹਵਾ ਦੇ ਬੁਲ੍ਹੇ ਜਿਹਾ… - ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ
ਹਵਾ ਅਜੇ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ ਇੰਝ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਸੁਗੰਧੀ ਘੁਲਕੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਹਲੂਣੇ ਦੇ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਜੁਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ...
Read Moreਹਵਾ ਅਜੇ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ ਇੰਝ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਸੁਗੰਧੀ ਘੁਲਕੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਹਲੂਣੇ ਦੇ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਜੁਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ...
Read Moreਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ 28 ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ ਦੇ ਘਰ, ਲਿਬਨਾਨ, ਪੈਨਸਲਵੇਨੀਆ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਦਲਜੀਤ ਮੋਖ...
Read Moreਡਾ. ਕਟਰ ਐਨ ਮਰਫੀ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਔਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਂਗੁਏਜ, ਲਿਟਰੇਚਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਚੇਅਰ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਡਾਕਟਰ ...
Read More''ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਲਈ, ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ-ਕੋਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਂ ਹੁ...
Read Moreਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕੀ ਮੁਲਕਾਂ ਮੌਂਜਬੀਕ ਅਤੇ ਸਵਾਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਕਲਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਹਨ। ਕਿਹੜੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਕਿ...
Read Moreਪਰੂੰ-ਪਰਾਰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਨਾਲ ਅਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਦਿਆਂ ਇਹ ਜਾਨਣ ਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਵਾਪਰਿਆ ਕਿਉਂ? ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪੁਸਤਕ ''ਸੰਨ ਸੰਤਾ...
Read More'ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਡਿਨਰ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ। ਸਗੋਂ ਡਾਇਨਿੰਗ ਹਾਲ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਬਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਣਾ ਖਾਵਾਂਗੇ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਅਪਣੇ ਬਲ-ਬੁੱਤੇ ’ ਤੇ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੀਆਂ...
Read Moreਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਕ ਕਿੱਸਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ 'ਜਾਨੀ ਚੋਰ’ ਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਮੇਰੇ ਮਨ 'ਤੇ ਐਨਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਜਾਨੀ ਚੋਰ ਤੋਂ ਵੀ ਚਤੁਰ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਚੋਰੀ ਕ...
Read Moreਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਸਾਹਿਤ ਗੀਤ-ਪ੍ਰਗੀਤ ਦਾ ਅਥਾਹ ਭੰਡਾਰ ਹੈ| ਮੱਧਕਾਲ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸੁਰ-ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ| ਮੱਧਕਾਲ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ-ਧਾਰ...
Read Moreਇਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ, ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਈ ਜਿਹੜੇ ਮੈਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨਾ, ਮਹਿਸੂਸਣਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ। ਉਹਨਾਂ ’ਚ ਕਾਫੀ ਉਪਰ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਕ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਅਸਲੀ ...
Read Moreਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਪਣੀ ਚਾਲ, ਅਪਣਾ ਹਾਲ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਪਣੇ ਅਪਣੇ ਕਮਾਲ| ਜੀਵਨ ਸਿੱਧੀ ਲੀਕ ਵਾਂਗ ਨਾ ਚਲਦਾ, ਨਾ ਚਲਦਾ ਦਰਿਆ| ਸੋ ਅਪਣਾ ਵੀ ਇਹੋ ਹਾਲ| ਉਮਰ ਕੇਵਲ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ। ਇਕ ਵਾਰੀ...
Read Moreਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦਾ ਕਸਬਾ ਕਪੂਰਥਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਨਦੀ ਕਾਲ਼ੀ ਵੇਈਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਬਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਇਕ ਅਰਜਨ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾ...
Read Moreਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਉਘੇ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਹਨਕਿਹੜੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਦਕਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਚ ਬਣੀ ਹੈ?ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਤਾਬ...
Read Moreਸਾਨੂੰ ਇਹ ਲਿਖਦਿਆਂ ਦੁੱਖ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 'ਹੁਣ' ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਸਤੀ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਇਹ ਅੰਤਲੀ ਲਿਖਤ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲਿਆਂ ਹਫਤਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿ...
Read Moreਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ, ਜਨਰਲ ਸੈਕਟਰੀ ਇੰਡੀਅਨ ਵਰਕਰਜ਼ ਐਸੋਸ਼ੀਅਨ ਗਰੇਟ ਬਰਿਟਨ 'ਹੁਣ' ਦਾ ਇਕ ਪਰਚਾ ਵੀ ਲਿਆਏ| ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਆਲਮ ਫਾਜ਼ਲ ਸਰਦ...
Read Moreਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਅਪੂਰਵ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਨੇ ਕਲਾ ਮਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ...
Read More“ਮੈਂ ਇਕ ਕਵੀ ਹਾਂ! ਏਸੇ ਕਾਰਨ ਦਿਲਚਸਪ ਹਾਂ।”ਇਹ ਮਾਇਆਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਸੰਖੇਪਤਰ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।ਕਵੀ ਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਸਦਾ ਹੀ ਅਦਭੁੱਤ ਤੇ ਅਲੌਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ...
Read Moreਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ 'ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਕਦੇ ਵੀ ਅਮਨ ਦਾ ਖਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਲੋਕ ਜ...
Read Moreਠੋਡੀ ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਸਾਬੁਤ ਪੱਕੇ ਅਨਾਰ ਦੇਦਾਣੇ ਗਿਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕੁੜੀਆਂ (ਅਨਾਰ / ਮਾਇਆਜਾਲ) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ’ਚ ਸ੍ਵੈ-ਜੀਵਨੀਆਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਰੁੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਸਮ ’ਚ ਬੇ-ਮਲੂਮ ਜਿਹ...
Read Moreਬੱਚੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਾਹਿਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ? ਛੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ? ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਆਦਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ...
Read More'ਆਏ..ਹਾਏ..ਹਾਏ..ਅੱਛਾ ਜੀ?' ਉਹਨੇ ਅੱਖਾਂ ਟੱਡੀਆਂ, ਮੂੰਹ ਨੂੰ 'ਹੋਰੂੰ ਜਿਹਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਉਪਰਲਾ ਬੁੱਲ੍ਹ ਖੱਬਿਓਂ ਉਤਾਂਹ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹਦੀ ਇੰਜ ਦੀ ਕਲਾਤਮਿਕਤਾ ਭਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਦੇ...
Read More'ਬੈਸਟ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟੇਰੀਅਨ' ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਰਹੇ ਬੀਰ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿਚ ਅਪਣੀ ਬੇਬਾਕੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਕਿਹੜੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਦਕਾ ਤੁਹਾ...
Read Moreਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਮੋਹਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੇਰੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਬੁਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੂਛਲਾਂ ਥੱਲੜਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਧੱਬਾ ਬਹੁਤ ਮੋਂਹਦਾ। ਇਹਦੇ ’ਚ ...
Read Moreਅਕਤੂਬਰ 2007 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮੋਢੀ ਲੇਖਕ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੜਿਆਂ ਦਸ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੇਖੋਂ ਇੱਕ ਸਰਬਾਂਗੀ ਲੇਖਕ ਸਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿ...
Read Moreਹੁਣ ਕਸਬਾ ਨਕੋਦਰ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਹੈ। ਪਰ ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜਲੰਧਰ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਛੇ ਕੋਹ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਲੰ...
Read Moreਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਇਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੇ ਲੰਮੇਰਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਇਸ ਸਫ਼ਰ ’ਤੇ ਤੁਰ ਰਹੇ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਿਯਾਤਰੀ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਦਿਨ ਮਿਲਦੇ ਤੇ ਪਲ ਪਲ ਵਿਛੜਦੇ ਰਹਿੰਦ...
Read More‘ਨਈ ਕਹਾਨੀ’, ‘ਸਾਰਿਕਾ’ ਅਤੇ ਬੌਲੀਵੁਡ ਵਾਲਾ ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ।ਹਿਂਦੀ ਦੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ’ਚੋਂ ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਹੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ...
Read Moreਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ (ਜਨਮ 28 ਫਰਵਰੀ, 1947) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਨਰਲ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ? ਕਿਹੜੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਦਕਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਚ ਬਣੀ ਹੈ?ਬੁੱਲ੍ਹਾ, ਗ਼ਾਲਿਬ,...
Read Moreਨਕਸਲਬਾੜੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਹਲਚਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਤਾਂ ਇਕ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਹੀ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕ...
Read Moreਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਤਾਰਿਕ ਕਿਫ਼ਾਇਤੁੱਲਾ ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਚੈਲ ਵਲ 31 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਨੂੰ ਤੁਰੇ, ਤਾਂ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਭਾਈ ਲਕਸ਼ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੇਟ...
Read Moreਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਨੂੰ 60 ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਤਖ਼ਤ ਲਹੌਰ ਪੰਜਾਬ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਕੇ ਰਖ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਨੂੰ 1971 ...
Read Moreਗਹਿਲ ਸਿੰਘ ਛੱਜਲਵੱਡੀ ਬਿਆਸ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ 'ਟਾਂਗਰਾ'। ਇਹਦੀ ਵੱਖੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡ 'ਛੱ...
Read Moreਮੇਰੀ ਜੁਗਨੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਬੱਗੇ, ਜੁਗਨੀ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਥੀਂ ਫੱਬੇਜਿਹਨੂੰ ਸੱਟ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਲੱਗੇਵੀਰ ਮੇਰਿਆ ਜੁਗਨੀ ਕਹਿੰਦੀ ਆ, ਓ ਨਾਮ ਸੱਜਣ ਦਾ ਲੈਂਦੀ ਆ… ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਜੁਗਨੀ ਦਾ ਰ...
Read Moreਕਦੋਂ ਮੁੱਕੇਗੀ ਇਹ ਲੜਾਈ ?ਮੇਰੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਸੋਭਦਾਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਿਰਦੁਸ਼ਮਣ ਫਿਰਦਾ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਲਾਈ। ('ਮਾਇਆਜਾਲ ' ਦੀ ਇਕ ਕਵਿਤਾ 'ਸਥਿਤੀ-ਬੋਧ' ਚੋਂ) 'I disapprove of what...
Read Moreਰੂਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਹੌਰ ਦੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੁਕਾਨ ਹੁੰਦੀ ਸੀ 'ਰਾਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਐਂਡ ਸਨਜ਼'। (ਉਜਾੜੇ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ...
Read Moreਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ-ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੇ ਕਲ਼ਜੁਗ ਦੇ ਅਗਨ ਰੱਥ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਣੇ ਪਹੀਆਂ ਥੱਲੇ ਦਰੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇ...
Read Moreਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਕਈ ਘਰਾਣੇ ਹਨ। ਹਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਲਾਪ ਅਤੇ ਵਿਲੰਬਤ...
Read Moreਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਖੱਟੀਆਂ-ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਰਾਹੀਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਇਆ; ਆਧ...
Read Moreਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਹਦੀਆਂ ਉਪਲਧੀਆਂ ਇੰਨੀਆਂ ਵੱਡੀਆ...
Read Moreਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਹੀ ਹੋਵੇ; ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ, ਆਗਰਾ ਜਾਂ ਦਿੱਲੀ, ਇਹਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹੱਦ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭੁਗੋਲਿਕ ...
Read More(ਜਨਮ 1974) ਕਿਹੜੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਦਕਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਚ ਬਣੀ ਹੈ?Farewell To Arms ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ; Child Adolescence Youth ਲੇਵ ਟਾਲਸਟਾਇ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿ...
Read Moreਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਰੂਮੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕ ਇਹਨੂੰ 'ਨਗੀਨਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ - ਰੂਮੀ ਪਿੰਡ ਨਗੀਨਾ, ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਆਵੇ ਇਕ ਦਿਨ, ਰਹੇ ਮਹੀਨਾ।ਬਤਾਲ਼ੀ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਇਹਨੂੰ...
Read Moreਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜੱਗ ਭਲੀ ਭਾਂਤੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਬਾਲੇ ਅਤੇ ਮਰਦਾਨੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਰਬਾਬ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹਵਾਂ ਤ...
Read Moreਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਕੋਈ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਿਆਸ-ਆਰਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋ...
Read Moreਗ਼ਮ ਅਤੇ ਸਦਮੇ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਰੋ-ਪਿਟ ਕੇ ਜੀਅ ਹੌਲ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹਨੂੰ ਰੋਮਾਂਟੀਸਾਈਜ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਹਾਦਤ...
Read Moreਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਇਹਦੇ ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੀਤੀ ਰਹਿਮ ਦੀ ਅਪੀਲ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ 11 ਫ਼ਰਵਰੀ 1931 ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਲ...
Read Moreਭਗਤ ਸਿੰਘ. 1924. ਲਹੌਰ ॥ਦੋਹਰਾ॥ਦਫ਼ਤਰ ਮੂਹਰੇ ਖੜ੍ਹ ਗਏ, ਭਰ ਕੇ ਤੇ ਪਸਤੌਲ। ਭਗਤ ਛੱਡੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ 'ਤੇ ਪੈਣ ਕਾਲ਼ਜੇ ਹੌਲ॥ਟੋਲੀ ਆਣ ਸੜਕ 'ਤੇ ਅਟਕੀ, ਦਫ਼ਤਰ ਬੰਦ ਹੋ ਘੰਟੀ ਖੜਕੀ।ਘੇਰਨ...
Read Moreਸਟੌਕਹੋਮ ਚ ਅਚਾਨਕ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਈ ਉਸ ਸਾਂਵਲੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮੈ ਮਿਲੀ। 'ਗੌਡ ਆਫ ਸਮਾਲ ਥਿੰਗਸ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ 'ਬੁਕਰਜ਼ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਮਿਲਣ ਪਿੱਛੋਂ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਇ ਯੂਰਪ ਨ...
Read Moreਸਿਮਰਤੀ ਦੀ ਪੁਨਰਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀ ਸਥਾਪਤ ਯਾਨਰ ਤੋੜਦੀ ਇਕੋਤਰ ਸੌ ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਵੀਹ ਸਾਲ ਲੰਮੀ ਮਾਨਵੀ ਅਵਚੇਤਨ, ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਤੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਟ...
Read Moreਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਚੁਗ਼ਤਾਈ ਦੀ ਸੋਚੀ ਹੋਈ ਹੀਰ ਯਾਰਾਂ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਆਣ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ,ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬਣਾਈਏ ਜੀ।ਏਸ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਝੋਕ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਕਿੱਸਾ,ਜੀਭ ਸੁਹਣੀ ਨਾਲ਼ ਸੁਣਾਈਏ ਜੀ।ਨ...
Read Moreਉੱਜਲ ਦੋਸਾਂਝ (ਜਨਮ 1946) ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿਹੜੇ ਲੇਖਕਾਂ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾ...
Read Moreਉਹ ਯਕਤਾਇ-ਜ਼ਮਾਨਾ ਨਗ਼ਮਾ ਸਰਾਈ ਅਤੇ ਬੀਨਬਾਜ਼ੀ ਦੋਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਐਨੀ ਤਪਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਉਸਤਾਦਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਉਸਤਾ...
Read Moreਮਹਾਨ ਵਿਚਾਰਕ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਆਈਨਸ਼ਟਾਈਨ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਫ਼ਿਜ਼ਿਕਸ ਦੇ ਨੋਬੇਲ-ਇਨਾਮ ਵਿਜੇਤਾ ਤਾਂ ਸਨ ਹੀ,ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਸਾਹਿਤ ਜਾਂ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਿਚ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ...
Read Moreਸੰਨ 1964 ਦੇ ਸਿਆਲ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਦਿਨ ਕਪੂਰਥਲ਼ੇ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਡੀ ਸੀ, ਡੀ. ਕੇ. ਦਾਸ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਚਾਚੋਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਆਇਆ। ਉਹਨੇ ਸਰਪੰਚ ਗਿਆਨੀ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ...
Read Moreਪੰਜਾਬ ਵਾਹੁੰਦਾ-ਖਾਂਦਾ, ਨੱਚਦਾ-ਗਾਉਂਦਾ, ਹੱਸਦਾ-ਵੱਸਦਾ ਦੇਸ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਤਿਅੰਤ ਔਕੜਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਰੱਜ ਕੇ ਮਾਨਣ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਕਦੇ...
Read Moreਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉਸਰੱਈਏ ਲਾਲਾ ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ (ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1876 - ਚਲਾਣਾ 10 ਦਸੰਬਰ 1956) ਨੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ...
Read Moreਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਚ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਵੱਸੋਂ ਹੁੰਦੀ ਏ, ਓਥੇ ਵੈਸ਼ਿਆ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਏ। ਓਥੇ ਕੋਈ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੇਸ਼ੇ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਨੇ। ਵੈਸ਼...
Read Moreਅਮਰ ਰਚਨਾ ‘ਸਾਵੇ ਪੱਤਰ’ ਯੁਗ ਕਵੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀ ਪੂਰੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖ ਕੇ ਸਾਵੇ ਪੱਤਰ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਅਨਿਆਂ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਪਰ ਹੁਣ ਦੀ ਫ਼ਰਮਾਇਸ਼ ਨੂੰ ...
Read Moreਕੱਤੇਂ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਏਏਸ ਬਹਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਏ ਕੂੰਜਾਂ ਆਂਵਦੀਆਂ ਸਨ ਮੱਠੀ ਮੱਠੀ 'ਨੇਰ੍ਹੀ ਪਈ ਝੁੱਲਦੀ ਏ ਬੇ-ਮਲੂਮੀਠਾਰ ਜਿਹੀ 'ਵਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੁਲ਼ਦੀ ਏ। ਲਗਦਾ ਏ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੁਰਾਣਾਸਹਿ...
Read Moreਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਚੀਨ ਵਿਚ ‘ਲਾਓ ਤਸੂ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਹੋ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ 'ਤਾਓ-ਤੇ-ਚਿੰਗ’ ਨਾਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ’ਚ ਵੇਖੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤਾਓ-ਤੇ-ਚਿੰਗ ਦਾ...
Read Moreਸਮਕਾਲ - ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ ਕੌਣ ਸੀ?ਰੂਸ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ ਲੇਵ ਡੇਵਿਡੋਵਿਚ ਬਰੌਨਸ਼ਟਾਈਨ ਉਰਫ਼ ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ ਦੀ ਸਿਆਣ ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਨੇ ਅਪਣੀ ਕਵਿਤਾ...
Read Moreਇਹ ਸਾਲ (2006) ਦੋ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਲ ਹੈ ਮੋਜ਼ਾਰਤ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੂੰ 250 ਸਾਲ ਹੋ ਗਏੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸਤਾਕੋਵਿਚ ਨੂੰ ਇਕ ਸੌ ਸਾਲ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੋਂ...
Read More